این کتاب به اهتمام حسین متقی و با تلاش کتابخانه مجلس شورای اسلامی به چاپ رسید.

این اثر که به روان کتابشناسان برجسته ایران زمین، یعنی آیت الله العظمی مرعشی، علامه شیخ آقا بزرگ تهرانی، علامه شهید ثقة الاسلام تبریزی، علامه سید احمد خوانساری، علامه سید عبدالعزیز طباطبایی و مرحومان دانش پژوه و افشار پیشکش شده است، مشتمل بر تقریظ ریاست کتابخانه (صص7-8)، فهرست مطالب (صص9-36) پیشگفتار مؤلف (صص37-54)، کلیات دست‌نویس‌های اسلامی در ایران (صص55-58)، کتابشناسی مشترک فهرست‌های ایران (صص59-96)، کتابشناسی اختصاصی فهرست‌های ایران (صص97-460)، نمایه پدیدآوران (صص463-558)، نمایه عناوین مقالات، کتاب‌ها و پایان‌نامه‌ها (صص559-624)، نمایه کتابخانه‌ها و مجموعه‌ها (صص625-634)، نمایه شهرها (صص637-640)، نمایه گزیده منابع پژوهش (صص641-646) و مقدمه مؤلف به انگلیسی (نانوشته) است.

 

ریاست کتابخانه مجلس، استاد دکتر جعفریان، در تقریظ خود بر این کتاب آورده‌اند: <وقتی شما فهرست هزاران نسخه خطی را ملاحظه می‌کنید، در می‌یابید که پیشینیان ما در چه علومی بیشتر تلاش کرده‌اند، در هر کدام چه نوآوری‌هایی داشته اند، چه متونی را به عنوان کتب درسی می‌خوانده‌اند و دید و نگرش آنان به عالم و آدم و زندگانی چگونه بوده است ...؛ امروزه در ایران، نه تنها سرمایه قابل ملاحظه‌ای در حوزه مخطوطات داریم، بلکه در کنار آن، از سرمایه فهرست‌نویسانی برخوردار هستیم که به صورت حرفه‌ای به این کار مشغول بوده و تمام همّ و غم آنان تلاش برای بازشناسی نسخ موجود است ...؛ اکنون بر اساس همین کتاب می‌توان دریافت که ایران، یکی از بهترین گنجینه‌های نسخ خطی دنیای اسلام را داراست و نه تنها در داشتن این گنجینه، بلکه در فهرست کردن آنها نیز جزو کشورهای زبده و برتر به شمار می‌آید ....؛ با دیدن این کتاب ... باید بی‌درنگ بگوییم و علی الخبیر سقطت، کار از روی تخصص و خبرگی پیش گرفته و برای نشان دادن تاریخ این دانش، یعنی فهرست‌نویسی، سرمایه خوبی را در اختیار ما گذاشته است.

معرفی کوتاهی از بخش های مختلف کتابشناسی فهرست‌های دست‌نویس‌های اسلامی در کتابخانه‌های ایران

بخش نخست: مشتمل بر کلیات دستنویس‌های کتابخانه­های ایران،

بخش دوم: کتابشناسی مشترک فهارس دستنویس‌های اسلامی کتابخانه­های ایران،

بخش سوم: کتاب‌شناسی اختصاصی فهارس دستنویس­های اسلامی در کتابخانه­های ایران.

در بخش‌های اوّل و دوم به آثار کلّیات نسخ خطّی ایران و بخش اصلی کتاب (بخش سوم) نیز اختصاص به معرّفی توصیفی فهارس اختصاصی دستنویس‌های کتابخانه‌های ایران دارد که بر اساس ترتیب الفبایی، نام شهرهای ایران (آباده تا یزد) درج شده است، سپس بعد از درج داده‌های بخش کلیات دستنویس‌های آن شهرها از منابع گوناگون در مقدّمه هر مدخل، تقریباً به ترتیب الفبا و البته با لحاظ اهمیّت و تقدّم کتابخانه‌های عمومی، کتابخانه‌ها و مجموعه‌ها ترتیب شده و ذیل هر کتابخانه نیز، فهرست‌ها، عمدتاً بر اساس ترتیب زمان انتشار آن‌ها، به اختصار معرّفی شده است و گزارشی مختصر نیز از برخی کتابخانه‌های مهمّ ایران در پاورقی، ارائه گردیده است؛ همچنین، چنان‌که در خصوص یک فهرست، در نشریات و مجلّه‌های داخلی یا خارجی، معرّفی، نقد، یا توصیفی، از سوی پژوهشگری منتشر شده است، ذیل همان فهرست، اطلاعاتِ مقاله‌شناحتی آن و نشریه مورد نظر، با دقّت، ارائه گردیده است.

 در این اثر بیش از 2000 عنوان (بدون لحاظ تعدادِ جلدهای آثار) فهرستِ منتشر شده در قالب‌های کتابی، مقاله‌ای، دیجیتالی و بانک‌های اطلاعاتی، یا منتشر نشده (مخطوط)، تألیفِ بیش از 600 تن از دانشمندان پیشکسوت یا جوان ایرانی یا خارجی، به اجمال و تفصیل گزارش گردیده است. باید افزود که در مجموع آثار ارائه شده در این اثر، با احتسابِ تکرارِ معرّفی برخی دستنویس‌‌ها، در حدود 377000 عنوان نسخه خطّی از 536 مجموعه‌ عمومی یا خصوصی در 145 شهر، به اختصار یا تفصیل، معرّفی شده است که نسبت به آمارهای پیشین، در این حوزه، نشان از رشد کمّی و کیفی این داده‌ها دارد. برای آگاهی پژوهشگران، در ذیل، نمونه آمارها و نمودارهایی متنوّع از نسخ خطّی در کتابخانه‌های ایران، بر اساس داده‌های ارائه شده در این اثر، ترسیم گردیده است و امید است برای روشن شدن فضای تراثی کشور، مفید بوده باشد. البته باید توجّه داشت که این نمودارها و آمارها، غیر رسمی بوده و به طور طبیعی، نمی‌توانند چندان دقیق باشند، بر این پایه بر پژوهشگران علاقمند، فرض است که در پژوهش‌های دیگری، این نوع داده‌ها را با دقّت بررسی و آنالیز نموده و برای طراحی و برنامه‌ریزی‌های اصولی در این حوزه، آمارهای دقیق‌تری استخراج و تحلیل آماری ارائه نمایند؛ چنین باد.

 مؤلف در ادامه پیش‌گفتار خویش، نمودارها و آمارهایی متنوع از نسخ خطی فهرست شده در ایران بدست داده است؛ بر اساس این نمودارها و آمارها، کتابخانه آستان قدس رضوی با داشتن 42000 مجلد نسخه خطی، مقام نخست (با لحاظ نسخه‌های قرآنی)، کتابخانه آیت‌الله العظمی مرعشی با 37000 مجلد نسخه خطی مقام دوم (بدون لحاظ قرآنهای آستان قدس مقام نخست)، کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران با 35000 مجلد نسخه خطی مقام سوم، کتابخانه موزه ایران شناسی با 34000  مجلد نسخه خطی مقام چهارم و کتابخانه مجلس شورای اسلامی نیز با دارا بودن 25000 مجلد نسخه خطی مقام پنجم را در کشور دارا می‌باشد. همچنین بر اساس همین نمودارها، در کتابخانه‌های شهر تهران 158886 نسخه خطی، در کتابخانه‌های قم 138714 نسخه خطی، در کتابخانه‌های مشهد 52862 نسخه خطی (با تکرار معرفی برخی نسخ) فهرست و معرفی گردیده است.

منبع: کتابخانه،موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی

نوشته شده در تاریخ شنبه 1391/02/23    | توسط: فرزانه خزائی    | طبقه بندی: معرفی کتاب،     | نظرات()