1- نسخه های دارای عکسها و تصاویر پزشکی

 برخی از این نسخهها ، شکل گیاهان دارویی را ترسیم کردهاند و دسته ای دیگر اعضاء داخلی بدن و عروق و اعصاب را تشریح کردهاند و یا عضوی را تشریح و صورت آن را ساختهاند و جملهای از آنها صورت ابراز و آلات جراحی را کشیدهاند و بعضی هم دستگاههای شیمیاییگری را نقاشی نمودهاند و بالاخره گروهی طرز ساختن داروها و جوشاندن آنها و ... را به تصویر کشیدهاند . در کتابخانه مبارکه رضوی از این نمونهها باید متعدد باشد که چه خوب است مقالهای تحقیقی در این زمینه نگاشته شود و به طور دقیق هر یک از این کتابها با تصاویرش معرفی گردد .

در کتابخانه دانشکده الهیات مشهد کتاب التشریح بالتصویر به فارسی از قرن 9 هجری و کتاب تشریح البلدان به فارسی باز مانده از سده 12ه ق . موجود است 3 نمونه از این کتابها را ادوارد براون در کتاب تاریخ طب اسلامی نشان داده است .

نسخهای کهن از کتاب « تشریح العین » تألیف حنین بن اسحاق ، ( تاریخ 592 ه ق . ) در مجموعه نفیسی در ترکیه ( کتابخانۀ تیمور ) موجود است .

2- نسخه های دارای نقشه­های جغرافیایی

که شامل نقشه­ها ، پیمایش زمین ، خطوط مرزبندی کشورها ، تصویر شهرها و اقالیم می­شود . تاریخ پیدایش نقشه­کشی را از اوائل قرن 3 هجری می­دانند که ابوعبد الله محمدبن موسی الخوارزمی معاصر مأمون عباسی ( متوفی 218 ه ق . ) و دستیارانش که بالغ بر90 نفر می­شدند ، به دستور مأمون نقشۀ آسمان و زمین را ترسیم کردند . اینان نیز موفق به اندازه‌گیری پیرامون زمین شدند . پس از او ابوزید احمد بن سهل بلخی ( متوفی 332ه ق .) کتابی در جغرافیا نوشت به نام صور التعالیم السبعه كه از قدیمی‌ترین صورتهای جغرافیایی پس از خوارزمی می­باشد . نسخۀ خطی این کتاب به شماره / 199 جغرافیا در دارالکتب مصر موجود است و یاقوت در سال 607 ه ق . نسخه ­ای از آن در اختیار داشته است.

 

ابن خرداد که از اخلاف یک نفر زردشتی بوده است ، در سالهای 230 تا 234ه ق . کتاب المسالک و الممالک را نوشت و در سال 340 اصطخری کتاب الاقالیم را‌تألیف کرد و هر ناحیه فصل و هر فصل نقشه رنگین مخصوص به خود دارد.

3- سفرنامه ها

جهانگردان مسلمان نیز برخی از دیدارهای مهم خود را به تصویر کشیده­اند ؛ مانند کتاب نخبة الدهر دمشقی که در آن اشکال برخی از ماههای عجیب و غریب و دستگاههای عطر­گیری ، کره زمین ، ساختمانهای مهم چین و آسیابهای بادی سیستان و غیره را کشیده است . لیکن این کتاب که در پاریس چاپ شده است ، قابل اعتماد نیست . دیگر زاد الزائرین ، که سفرنامۀ حج است از مشهد مقدس ، که تمام اماکن مذهبی را با طرز با شکوهی نقاشی کرده است و ... نسخۀ خطی ان در کتابخانه دانشکدۀ الهیات مشهد موجود می­­باشد .  

4- نسخه های دارای تصاویر میدانهای جنگ

اعم از جنگهای مذهبی یا ملی ، مانند شاهنامه­های مصور و فتحنامه­ها و ... که در آنها نوع آرایش صفوف ، اسامی و اعداد سپاه ، انواع وسائل و مرکبهای جنگی ، ابراز­های دفاعی ، دژهای دفاعی ، سنگرها ، منجنیق­ها ، و ... را به ما نشان می­دهد .

5 - نسخه های دارای تصاویر هندسی و مکانیکی تصاویر مکانیکی در کتابهای زیر به چشم می­خورد : میزان الحکمه خازنی ( قرن 5 ه ) که نمونه­هایی از ترازو را نشان می­دهد . کتاب الساعات و العمل بها تألیف رضوان بن محمد خراسانی که تصویر ساعت خورشیدی بزرگی را به ما نشان می­دهد . کتاب الحیل الجامع بین العالم و العمل نوشته لابی العزیز اسماعیل رزاز جزری ( تألیف سال 602ه ) که ساعتهای آبی و ظرفهای آن مانند طشت ، ابریق، حوضها ، و فواره­ها و اسبابهای بالابرنده آب را به تصویر کشیده است . 6 - کتابهای ادبی و تاریخی کتابهای ادبی و تاریخی مانند کلیله و دمنه و الف لیل و لیله و الاغانی ، کتابهای موسیقی و نغمات ، و نیز کتابهای که در زمینه جفر نوشته شده است ، دارای تصویر هستند . نسخه­هایی از این نوع کتابها همراه با تصاویر بسیار زیبا در کتابخانه عالم موجودند . 7- نسخه های دارای تصاویر علمی از جمله کتابهایی که حاوی صورتهای علمی هستند ، عبارتند از : عجایب المخلوقات قزوینی و حیاة الحیوان دمیری که هر دو چاپ شده­اند و نسخه­های مصور آنها در کتابخانه جهان موجود است . کتاب صور الکواکب صوری ، کتاب نهایة الادراک در علم هیأت و دائرة المعارفها نیز برخوردار از تصاویر علمی هستند.

منبع: کتابخانه الکترونیکی علوم حدیث

نوشته شده در تاریخ سه شنبه 1391/02/12    | توسط: فرزانه خزائی    | طبقه بندی: معرفی کتاب،     | نظرات()